फळ भाजणे (सनबर्न) म्हणजे काय?
उन्हाळ्यात कडक ऊन थेट फळावर पडल्यास, फळाच्या सालीचे तापमान खूप वाढते, आणि सालीचा तो भाग भाजल्यासारखा होतो — यालाच सनबर्न किंवा फळ भाजणे म्हणतात. सुरुवातीला सालीवर फिकट पिवळसर-पांढरट चट्टा दिसतो, आणि ऊन वाढत गेल्यास, तोच भाग तपकिरी ते करपट, कडक व निस्तेज होतो. भाजलेली साल पुढे तडकते, तिथे बुरशी शिरते, आणि फळ आतून खराब होऊ लागते.
एकदा साल भाजली की, ती पूर्ववत होत नाही. भाजलेल्या फळाची प्रत घसरते, बाजारात दर कमी मिळतो, आणि टिकवणक्षमताही घटते — त्यामुळे भाजणे झाल्यावर उपाय करण्यापेक्षा, ते होऊच नये यासाठी आधीच काळजी घेणे शहाणपणाचे.
फळ भाजणे जास्त कधी व कुठे होते?
आंबे बहारात धोका सर्वाधिक
आंबे बहारात फुले थंडीच्या शेवटी येतात, आणि फळांची नाजूक वाढ नेमकी ऐन उन्हाळ्यात, म्हणजे मार्च ते मे या कडक उन्हाच्या काळात होते. याच वेळी तापमान सर्वाधिक असते, ऊन तिरपे व तीव्र असते, त्यामुळे या बहारात सनबर्नचा धोका इतर बहारांपेक्षा जास्त राहतो. मृग व हस्त बहारात फळवाढ तुलनेने सौम्य हवामानात होत असल्याने, हा त्रास कमी जाणवतो.
उघडी व बाहेरील फळे आधी भाजतात
फळ भाजणे सगळ्या फळांवर सारखे होत नाही. झाडाच्या दक्षिण व पश्चिम बाजूची, आणि पानांच्या आडोशाबाहेर उघडी राहिलेली फळे आधी भाजतात, कारण दुपारचे व संध्याकाळचे कडक ऊन थेट त्यांच्यावर पडते. याउलट, पानांच्या सावलीत झाकलेली आतील फळे बरीच सुरक्षित राहतात. म्हणूनच जास्त छाटणी करून, किंवा पानगळ होऊन झाड उघडे पडल्यास, भाजण्याचे प्रमाण वाढते.
उन्हापासून संरक्षणाचे उपाय
फळ भाजणे टाळण्यासाठी, एकाच उपायावर अवलंबून न राहता, खालील उपाय एकत्रितपणे वापरा:
कॅनोपी व पानांचे आच्छादन राखा
- झाडाची छाटणी करताना, फळांना सावली देणारी पाने व फांद्या शक्यतो राखा; झाड पूर्ण उघडे करू नका.
- संतुलित खत व पाणी देऊन, झाडावर पुरेशी निरोगी पाने राहतील, याची काळजी घ्या — हेच पानांचे आच्छादन फळांचे नैसर्गिक छत्र असते.
- ऐन उन्हाळ्यात, बाहेरील उघड्या फळांवर सावली येईल अशा बेताने, फांद्यांची विरळणी करा.
शेडनेट व क्रॉप कव्हर
- अति उन्हाच्या पट्ट्यात, बागेवर किंवा झाडांवर शेडनेट टाकल्यास, थेट उन्हाची तीव्रता कमी होते, आणि भाजण्याचे प्रमाण घटते.
- लहान बागेत, वैयक्तिक झाडांवर किंवा फळांवर हलके क्रॉप कव्हर वापरता येते; मात्र आत हवा खेळती राहील, याची काळजी घ्या.
शिफारशीत परावर्तक लेप
- फळ व पानांवर शिफारशीत परावर्तक, म्हणजे केओलिन-प्रकारचे लेप फवारल्यास, त्याचा पांढरट थर ऊन परावर्तित करतो, आणि सालीचे तापमान काहीसे कमी राहते.
- असे लेप वापरण्यापूर्वी, योग्य प्रकार, प्रमाण व फवारणीची वेळ यासाठी, स्थानिक कृषी अधिकारी किंवा तज्ज्ञांचा सल्ला अवश्य घ्या.
पुरेसे व नियमित ठिबक पाणी
- झाडाला पाण्याचा ताण पडू देऊ नका; पाणी कमी पडले, की पाने कोमेजतात, फळे उघडी पडतात, आणि भाजण्याची शक्यता वाढते.
- ठिबक सिंचनाने नियमित व एकसमान पाणी दिल्यास, झाड टवटवीत राहते, आणि उन्हाचा ताण सहन करण्याची क्षमता वाढते.
- उन्हाळ्यात पाण्याची गरज वाढते, त्यामुळे तापमानानुसार पाण्याचे नियोजन बदलत राहा.
बहार-नियोजनातून धोका कमी करा
- शक्य असल्यास, फळांची नाजूक वाढ अति उन्हाच्या ऐन काळात येणार नाही, अशा बेताने बहाराचे नियोजन करा.
- तुमच्या भागातील उन्हाची तीव्रता व पाण्याची उपलब्धता पाहूनच, आंबे बहार धरायचा की नाही, हे ठरवा.
दर वर्षी उन्हाळ्यातील तापमान वेगवेगळे असते, त्यामुळे हवामान अंदाजावर लक्ष ठेवा, आणि उष्णतेच्या लाटेचा इशारा असल्यास, आधीच संरक्षणाचे उपाय अमलात आणा.